Wszystko co powinieneś wiedzieć o Dziadach Noworocznych i Jukacach

Najbardziej spektakularnym wydarzeniem „Żywieckich Godów” jest dzień plenerowy w Milówce – prezentacja kolędowania
Dziadów Noworocznych – archaicznego obrzędu związanego z czasem przejścia Starego Roku w Nowy, podczas którego ukazywany jest – w sposób symboliczny – magiczny moment śmierci, a następnie odrodzenia świata natury. Imprezę rozpoczyna konkurs trzaskania z bata, po którym wszystkie grupy obrzędowe przechodzą w barwnym korowodzie przez wieś, a następnie uczestniczą w konkursie kolędowania. Co ciekawe, podczas tego dnia prezentują się nie tylko liczne grupy Dziadów z okolicznych wsi, ale także Jukace wywodzący się z dzielnicy Żywca – Zabłocia. Wydarzenie co roku przyciąga do Milówki setki widzów nie tylko z całej Polski, ale także z zagranicy.

Pachołek – młody chłopak o pomalowanej twarzy, ubrany w strój góralski; krocząc na przedzie i trzaskając z bata, zapowiada nadejście całej grupy Dziadów.

Konie – najważniejsze postacie w obrzędzie, występują parami i są prowadzone przez Komendanta; ich strój to charakterystyczne wielkie czapy przypominające końskie głowy, długie kolorowe narzuty oraz dzwonki, którymi potrząsają w rytm muzyki; Konie symbolizują siłę, zdrowie i żywotność, a także bieg życia oraz triumf witalności nad umieraniem (śmierć Starego i początek Nowego Roku); kulminacyjnym punktem obrzędu jest upadek Koni, oznaczający ich śmierć, co symbolizuje zamieranie przyrody – wówczas wszystkie postaci nieruchomieją, po czym Konie zmartwychwstają, czerpiąc moc z ziemi, a cała przyroda ożywa.

Komendant – ubrany w mundur obwieszony medalami, dowodzi grupą Dziadów i czuwa nad przebiegiem całego obrzędu; składa również życzenia noworoczne gospodarzom; w niektórych grupach obok Komendanta występuje postać zwana Cygonem od Koni, która za pomocą gwizdka (dawniej krowiego rogu lub innego instrumentu) oraz gestów prowadzi taniec Koni i dobija z gospodarzem targu dotyczącego ich sprzedaży.

Niedźwiedź – ubrany w futro imitujące skórę niedźwiedzią, którego kosmatość symbolizuje witalność i płodność; odzwierciedla siłę natury, męstwo i obfitość; turlając się po ziemi, przekazuje jej swą energię witalną; zwykle przyprowadzany jest przez Cygona, który dawniej przybywał do wsi z tresowanymi dzikimi zwierzętami.

Cygonka i Cygon – tworzą parę symbolizującą obcych, postaci przybywające ze świata zewnętrznego; Cygonka (czasem Cygon) nosi na plecach zawiniątko z małym dzieckiem, wróży napotkanym osobom z kart bądź z ręki.

Diabły – dzielą się na czarne i czerwone – symbolizują zło (czarne) oraz piekielny ogień (czerwone); ich stroje są w miarę jednolite kolorystycznie, wyposażone w rogi, przerażające w wyrazie maski – z widocznymi zębami i wysuniętym językiem – oraz drewniane widły; dokazują, zaczepiają dziewczęta i młode kobiety; podczas obrzędu rozpalają ogień symbolizujący piekło.

Żyd i Żydówka – para identyfikowana jako obcy, postaci przybyłe z daleka; prezentowani są w sposób typowy dla kultury tradycyjnej – karykaturalny, stereotypowy – Żyd jest kulawy, garbaty, nosi walizkę z towarem oraz dzwoneczek, którym anonsuje swe nadejście; reklamuje i sprzedaje przywieziony z daleka asortyment.

Śmierć – ubrana na biało, z kosą jako atrybutem, zawsze jest w masce; symbolizuje nieuchronność losu każdej żywej istoty; zagarnia kosą napotkanych ludzi, czyniąc ich niejako swoją własnością.

Macidula (inaczej Sznurkorz) – postać zamaskowana, ubrana w postrzępione i powiewające szmatki, ścinki materiałów; być może jest uosobieniem handlarza szmatami, odzieżą, jednak jej obecność w grupie Dziadów nie jest jednoznaczna.

Jukac – jeden z kolędników o twarzach zakrytych futrzanymi maskami, w specyficznych, długich czapkach, strojach przyozdobionych wiszącymi u pasa dzwonkami, trzaskających długimi na kilka metrów batami; hałas czyniony przez Jukacy ma odstraszać zło oraz sygnalizować nadejście Nowego Roku; Jukace kolędują wyłącznie w dzielnicy Żywca – Zabłociu.